Informacja turystyczna
Telefon: (18) 443-55-97 , 444-24-22

   Sądecczyzna to jeden z najbardziej uroczych regionów Polski. Słynie z pięknych gór, dolin, rzek, a także z folkloru. Stolica tej ziemi jest... wszyscy chyba doskonale wiemy jak brzmi odpowiedz, tak - Nowy Sącz. Miasto przyciąga turystów z kraju i zagranicy tajemniczością starych legend oraz bogactw zabytków dziejowych i kulturowych, na których skupie Wasza uwagę w niniejszym artykule.
   Wędrówkę po Nowym Sączu rozpoczynamy od zwiedzenia niewielkich fragmentów fortyfikacji, które się zachowały, czyli resztki murów obronnych przy: ul. Św. Ducha, ul. Zakościelnej, w ogrodzie klasztoru o.o. Jezuitów, za bazylika Św. Małgorzaty i największy fragment muru miejskiego wraz z Baszta Kowalska przy ruinach zamku. Pierwsze zostały wzniesione w końcu XII wieku, składał się na nie mur z łamanego piaskowca, trzy bramy: Krakowska, Węgierska i Młynska oraz fosa, której część stanowiły Dunajec i Kamienica, a od południa została sztucznie przekopana. Ważną role pełnily także baszty, a było ich jedenaście. Wspomniana już Baszta Kowalska mieściła się przy samym zamku, inne to m. in. Szewska, Piwowarska, sukiennicza, Garncarska oraz Kramarska.
Główna częścią murów obronnych jest zamek. Wybudowany został około 1350 roku, jednak zupełnie dokładnej daty oznaczyć nie można. Miał to być zamek o jednej wieży i dwóch basztach prawdopodobnie w stylu gotyckim, o czym świadczyły: łuki ostre w sklepieniach okien i drzwi zapewne o skromnej ornamentyce, sale wąskie, mroczne z małymi oknami.
   Pomimo, ze zamek sadecki stanowil przez dlugi czas siedzibe starostów to pelnil funkcje glównie reprezentacyjna. Kierujac sie ku centrum Starego Miasta zwiedzamy ratusz, siedzibe wladz zarzadzajacych miastem. Pierwszy ratusz znajdowal sie na dzialce przy probostwie kolegiackim. Jednak budynek zostal wykupiony przez kardynala Olesnickiego z przeznaczeniem na mieszkanie dla wikarych. Z tego wzgledu wystawiono nowy ratusz, który ulokowano na pólnocno-wschodniej stronie miejskiego placu tragowego. Wybranie tego miejsca bylo spowodowane tym, ze centralne miejsce rynku zajmowala studnia. Obecny wyglad ratusza zostal ukonczony w 1897 roku. Autorem jego planów byl ówczesny architekt miejski Jan Peros.
   Ciekawa historia szczyci sie sam rynek, który wraz z wybiegajacymi z niego pod katem prostym uliczkami stanowi szchownicowy uklad miasta. Miedzy innymi byly to : ulica Piotra Skargi (dawna Szpitalna), Jagiellonska (dawna Drzewna i Drwalska), Lwowska (dawna Mlynska), Kazimierza Wielkiego (dawna Polska), Dunajewskiego (dawna Furmanska), Pijarska (dawna Rózana) i sw. Ducha. Wiekszosc domów przyrynkowych stoi na gotycko sklepionych piwnicach, na których zostaly zbudowane po wielkim pozarze w 1894 roku.
   Ulica Jagiellonska je chyba najbardziej reprezentatywna ulica w miescie. Dawniej przejezdna, dzis zamknieta dla ruchu samochodowego jest szególnie lubiana przez sadeczan trasa nie tylko na niedzielne spacery. Wiekszosc znajdujacych sie tam kamienic podobnie jak te w Rynku zostala prawie w calosci odbudowana po klesce pozaru w 1894 roku. "Willa Maria" to wspanialy przyklad domu mieszkalnego, na jaki mogli sobie pozwolic ówczesni bogaci mieszkancy miasta. Miesci sie ona przy ulicy Jagiellonskiej 60. Zostala wzniesiona w 1908 roku przez T. Kijasa - lekarza sadeckiego. Od czasu powstania budynek przertwal bez wiekszych zmian.
   Kolejnym miejscem wartym zwiedzenia jest kosciól p.w. sw. Elzbiety, zwany potocznie "kosciólkiem kolejowym". Zbudowany zostal w latach 1897-1899 w stylu neogotyckim. Inicjatywa jego budowy wyszla z Ministerstwa Kolei, a zaprojektowal go Teodor Talowski. Poczatkowo obslugiwany byl przez parafie sw. Malgorzaty w Nowym Saczu, a od 1904 roku przez ksiezy Jezuitów. Po wydzieleniu z parafi sw. Malgorzaty od 21 listopada 1937 roku jest kosciolem parafialnym.
   Liceum Ogólnoksztalcace im. Jana Dlugosza miesci sie w budynku przy ul. Dlugosza 5 zaprojektowanego na potrzeby szkoly. W pierwszych latach swego istnienia miescil meska szkole ludowa. Nastepnie Gimnazjum i Liceum im. jana Dlugosza. W 1914 roku budynek zajety byl przez wojska zaborców, a w czasie wojny zamieniono go na koszary wojsk niemieckich. W hallu szkoly znajduje sie tablica poswiecona patronowi szkoly - Dlugoszowi oraz herb miasta Nowego Sacza i plakieta z orlem. Przy wejsciu glównym w elewacji frontowej miesci sie tablica pamiatkowa, wmurowana na 150-lecie istnienia Gimnazjum, wykonana przez artyste J. Waligóre w 1968 roku.
   Synagoga jest miejscem, gdzie od poczatków istniena modlili sie Zydzi. Bylo ich w cale nie malo, wiele sadeckich domów bylo ich wlasnoscia. W zasadzie pólnocno-zachodnia czesc miasta zajmowana byla przez kolonie zydów. Synagoga usytuowana zostala nieopodal zamku królewskiego przy dzisiejszej ulicy Berka Joselewicza 12, jej budowe ukonczono w 1746 roku. Mimo pozaru w 1894 roku w którym splonela oraz podczas ekstreminacji hitlerowskiej podczas II Wojny Swiatowej, przertwala do dnia dzisiejszego. Zniszczony budynek Synagogi przejelo Muzeum w Nowym Saczu z przeznaczeniem na galerie sztuki. Galeria nosi nazwe "Dawna Synagoga" i sluzy prezentacji dawnego i wspólczesnego dorobku artystycznego sadeczan jak i innym wystawom sztuki.
   Glówna siedziba nowosadeckiego Muzeum Okregowego jest Dom Gotycki przy ul. Lwowskiej 3. Dom ten zwany tez kanoniczym wzniesiony zostal na przelomie XV / XVI wieku i do konca XVIII wieku byl wlasnoscia kolegiaty sw. Malgorzaty. W miejscu dzisiejszego budynku gospodarczego zamykajacego od wschodu obecna posesje przy Lwowskiej 3 znajdowala sie przypuszczalnie fundacja dobroczynna dla mieszczan sadeckich (1448).
   Widzac panorame Nowego Sacza nie sposób pominac wyniesionych ponad inne budynki wiez Bazyliki sw Malgorzaty. Kosciól ten czynnie uczestniczyl w ksztaltowaniu historii miasta od samych jego poczatków. Najstarsza wzmianka o nim znajduje sie w dokumencie, który pozostawil królowi Waclaw II Czeski z dnia 24 kwietnia 1303 roku. Kolejnym dowodem potwierdzjacym istnienie swiatyni od tak dawna moze byc odnaleziony w 1920 roku, nieopodal kosciola sw. Malgorzaty, kapitel romanskiej kolumny, który wmurowano w sciane Collegium Maius w Krakowie okolo 1974 roku.
   Opisujac najdawniejsze i najwartosciowsze zabytki Nowego Sacza nie mozna pominac wkladu pracy jaki wlozyli w wystrój miasta architekci miejscy, zwlaszcza w latach 1880 - 1920. Wiekszosc zabytkowych budynków nie zwraca naszej uwagii. Szare i zaniedbane stoja w waskich przyrynkowych uliczkach. Lecz czasem wystarczy lekko uniesc glowe aby zobaczyc cale ich bogactwo. Niestety, niektóre interesujace obiekty nie zachowaly sie do dziś.
   Mimo ciągłego dążenia ku europejskim standardom Nowy Sącz jest miastem dbającym o wygląd ocalałych w nim pomników historii. Znajdują sie one pod opieką fachowców od ochrony zabytków, którzy mają kontrolę nad zachowaniem ich w dobrym stanie przez jak najdłuższy czas. Każdy z Was, chcący odwiedzić nasze miasto może być pewien, że będzie to udana wizyta, gdyż Nowy Sącz swym urokiem i niepowtarzalną atmosferą zachwyca swoich gości, z których każdy może tutaj znaleźć dla siebie coś interesującego.

Dawid Łukasik